PROGRAMY I METODY SZKOLENIA W BIEGU NA ORIENTACJĘ


| CZĘŚĆ I |   | CZĘŚĆ II |   | CZĘŚĆ III |   | CZĘŚĆ IV |   | CZĘŚĆ V |   | CZĘŚĆ VI |   | CZĘŚĆ VII |


CZĘŚĆ VI

PROGRAM SZKOLENIA DLA POCZĄTKUJĄCYCH

Temat 1. Bieg na Orientację jak dyscyplina sportowa

Temat 2. Wyposażenie zawodnika do biegu na orientację

Temat 3. Posługiwanie się mapą
Zajęcie 3.1 Treść map do Biegu na Orientację

Zajęcie 3.2 Orientowanie mapy
Zajęcie 3.3 Poruszanie się w terenie z mapą
Zajęcie 3.4 Poruszanie się w terenie z mapą i kompasem

Temat 4. Punkty kontrolne i sposób ich potwierdzania
Zajecie 4.1 Punkt kontrolny
Zajęcie 4.2 Opisy punktów kontrolnych

Temat 5. Wyznaczanie kierunku biegu
Zajecie 5.1 Kierunek biegu a przeszkody terenowe
Zajęcie 5.2 Praktyczne ćwiczenia z utrzymania kierunku

Temat 6. Ocena odległości
Zajecie 6.1 Pomiary na mapie
Zajecie 6.2 Pomiar odległości w terenie

Temat 7. Czytanie mapy
Zajęcie 7.1 Bieg z wykorzystaniem obiektów liniowych
Zajęcie 7.2 Bieg z wykorzystaniem obiektów punktowych
Zajęcie 7.3 Bieg z wykorzystaniem rzeźby terenu

Temat 8. Taktyka biegu
Zajęcie 8.1 Wybór wariantu
Zajęcie 8.2 Celowe odchylanie
Zajęcie 8.3 Wybór punktu do ataku i atak na punkt kontrolny
Zajęcie 8.4 Prędkość biegu w biegu na orientację

Temat 9. Doskonalenie elementów technicznych - trening indywidualny i w grupie
Zajęcie 9.1 Trening utrzymania kierunku i oceny odległości
Zajęcie 9.2 Trening pamięci
Zajęcie 9.3 Trening walki
Zajęcie 9.4 Inne


Temat10. Udział w zawodach w BnO - brak


Temat 8. Taktyka biegu


Taktyka biegu na orientację obejmuje teorię i praktykę przygotowania zawodnika i pokonywania terenu przez biegacza pomiędzy punktami kontrolnymi.
Taktykę tak rozumianą charakteryzuje wiele specyficznych właściwości. Są to:
  • informacje odczytywane przez zawodnika z mapy,
  • informacje odczytywane przez zawodnika w terenie,
  • zmienność sposobów pracy biegacza w terenie,
  • ekonomia sił,
  • wybór celów pośrednich
Oznacza to, że taktykę na odpowiednim poziomie może stosować zawodnik, który ma opanowane wszystkie w/w właściwości. Osiągamy to poprzez długotrwały trening indywidualny i grupowy, mający na celu doskonalenie umiejętności technicznych, wytrzymałościowych i sprawnościowych.
Podstawowym czynnikiem determinującym zastosowanie odpowiedniej taktyki podczas biegu są umiejętności techniczne. Sposób szkolenia wybranych zagadnień techniki był prezentowany w poprzednich rozdziałach.

Zajęcie 8.1 Wybór wariantu

Czynności zawodnika podczas biegu to:
  • odczytywanie informacji zawartych na mapie,
  • analiza sytuacji,
  • wybór celów pośrednich i punktu do ataku,
  • bieg w wyznaczonym kierunku,
  • porównywanie informacji odczytywanych z mapy i porównywanie z terenem i odwrotnie,
  • korekta trasy
Na podstawie powyższych uwag możemy stwierdzić, że podstawowym czynnikiem decydującym o sposobie pokonywania terenu pomiędzy punktami kontrolnymi jest mapa.
Zawodnikowi szczegółowa i czytelna mapa umożliwia prawidłową orientację podczas biegu, jest również doradcą przy wyborze wariantu, który odpowiada jego orientacyjnej technice i biegowym zdolnościom.
Prawidłowość wyboru wariantu straci swoje znaczenie wtedy, gdy mapa nie oddaje właściwego obrazu terenu lub jeśli zawodnikowi brakuje odpowiedniego przygotowania technicznego i wytrzymałościowego.
Podczas wyboru wariantu zawodnik powinien dążyć do tego aby odcinek drogi pomiędzy punktami kontrolnymi pokonał w jak najkrótszym czasie, a jak wiemy tych dróg prowadzących do celu jest wiele.
O wyborze odpowiedniego wariantu decydują:
  • elementy rzeźby terenu, pokrycie terenu, przebieżność, sieć hydrograficzna, budowy sztuczne, sieć dróg, ścieżek i innych komunkacyjnych linii oraz innych obiektów przydatnych w orientacji,
  • dokładnie naniesione granice między różnymi typami pokrycia terenu (skraje bagna, kamienie, pola itp.)
  • przebieżność pokrycia terenu na otwartych i półotwartych powierzchniach, widoczne granice kultur.
Niektóre z wymienionych elementów przedstawia załączony rysunek

Przebieżność
Większa część rysunku mapy przedstawia roślinność, która ma wpływ na tempo biegu i pomaga przy orientacji oraz wyborze drogi do kolejnego celu.
Szybkość biegu zależy od rodzaju lasu (typ drzew, gęstość, poszycie , itp.). Podstawą klasyfikacji gęstości lasu jest spadek tempa biegu w porównaniu z normalnym tempem w danym typie terenu. Nazywamy to przebieżnością . Dokładne przedstawienie na mapie przebieżności każdego terenu pomaga zawodnikowi w orientacji i to co jest najważniejsze w wyborze wariantu.
Podstawowe zasady klasyfikacji przebieżności to:
  • kolor biały przedstawia przebieżny las w każdym typie terenu,
  • kolor żółty - stopień otwartości terenu w dwóch kategoriach (otwarty, półotwarty),
  • kolor zielony - przedstawia gęstość roślinności od jej przebieżności
  • zielony raster punktowy 20% - gęstwina 50-80% ( redukuje tempo biegu do 50-80% normalnej szybkości)
  • zielony raster punktowy 50% - gęstwina 20-50% (redukuje tempo biegu do 20-50% normalnej szybkości)
  • zielony (teren z gęstą roślinnością), tempo biegu 0-20% normalnej szybości
O wyborze drogi do kolejnego celu przez teren o utrudnionej przebieżności powinna decydować kalkulacja czasu, którą zawodnik przeprowadza w czasie analizy sytuacji. Jeżeli z kalkulacji będzie wynikało, że pokonując teren o utrudnionej przebieżności zyska na czasie, ponieważ zyskuje na długości biegu, wybiera ten wariant. Każdy zawodnik powinien wiedzieć, że decydując się na bieg przez teren o utrudnionej przebieżności zwiększa ryzyko utraty wyznaczonego kierunku. Może to byc spowodowane ograniczoną widocznością i częstą zmianą kierunku (omijanie gęstwin, krzaków, ostrych drzew itp.).

Rzeźba

Odczytywanie znaków (warstwic) przedstawiających rzeźbę terenu jest tak samo ważne jak odczytywanie przebieżności. Elementy rzeźby odczytywane z mapy mogą być wykorzystywane jako punkty nawigacyjne podczas biegu oraz jako element analizy sytuacji, majacy na celu oszczędzanie sił w czasie całego biegu.
Oczywiste jest, że w czasie biegu będziemy unikali pokonywania wysokich wzniesień, głębokich jarów oraz itp. elementów. Wiadomym jest, że każdy bieg pod górę zmusza do większeko wysiłku, jest wolniejszy i bardziej wyczerpujący jak bieg w terenie równinnym lub z góry.
To czy biegacz będzie biegł (szedł) pod górę lub obiegał wzniesienie będzie wynikiem jego decyzji. Ta decyzja winna być poparta jego doświadczeniem, przygotowaniem kondycyjnym oraz siłowym a celem jest zysk czasu na przebiegu.

Obiekty, granice

Obiekty liniowe naturalne i sztuczne, granice kultur w czasie biegu powinny być głównie wykorzystywane jako punkty oparcia (cele pośrednie), które mają ułatwić zawodnikowi przemieszczanie się w terenie.
Zawodnik powinien wybierać takie cele, które są widoczne w terenie i łatwe do odszukania. Wykonując bieg w oparciu o takie obiekty biegniemy pewnie. Podczas takiego biegu zawodnik ma czas na analizę i zaplanowamie sposobu pokonywania następnego i dalszego odcinka terenu.

Inne czynniki

Oprócz wyżej opisanych sytuacji wynikających z analizy mapy, często zawodnik powinien korzystać z dodatkowych informacji odczytywanych w terenie , którymi są:
  • inni biegacze
  • zmiany w terenie
Inni biegacze z tej samej kategorii, którzy pojawiają się na trasie biegnącego zawodnika i podążają w tym samym kierunku są dodatkowym czynnikiem, który upewnia nas o prawidłowości wyboru wariantu. Nie oznacza to , że mamy podążać ich tropem. Zawsze obowiązkowo należy śledzić za mapą i sytuacją odczytywaną w terenie. Ponadto w takiej sytuacji zawodnik stosuje się do zasady "fair play". To znaczy że mija zawodnika lub pozostaje z tyłu.
Zmiany w terenie a nie uwidocznione na mapie są czynnikiem, który zakłóca rytm biegu zawodnika i często zmusza do zatrzymania się i wyznaczenia nowego kierunku biegu. Najczęściej są to zmiany wywołane działalnością człowieka (wyrąb lasu, itp) lub zjawiskami przyrodniczymi (ulewa, huragan, itp). Najczęściej w takiej sytuacji zawodnik powonien dokonać korekty wariantu.

Zajęcie 8.2 Celowe odchylenie

Celowe odchylenie jest elementem taktyki, który powinien być często stosowany w czasie zawodów.
Punkty kontrolne jak i punkty pośrednie które zawodnik wykorzystuje w czasie biegu mogą być atakowane bezpośrednio lub z elementu liniowego na przedłużeniu którego umieszczono punkt. Atak bezpośredni jak wiemy z rodziału 5 obarczony jest błędem, którego wielkość wzrasta wraz z odległością. Ponadto podczas ataku bezpośredniego na wyznaczony cel, zawodnik który nie trafi na punkt nie wie czy jest z jego prawej czy też lewej strony.
Dlatego zawodnik w czasie biegu powinien dążyć do maksymalnego skrócenia biegu po tzw. azymucie oraz stosować zasadę celowego odchylenia jeżeli punkt pośredni jak i punkt kontrolny znajdują się na liniowym elemencie. W takiej sytuacji postępujemy następująco:
  • wybieramy na mapie element liniowy na którym leży wyznaczony cel
  • wyznaczamy kierunek biegu w taki sposób aby po dobiegnięciu do elementu liniowego znaleźć się z prawej lub lewej strony od celu
  • biegniemy w wyznaczonym kierunku i po osiągnięciu elementu liniowego, biegniemy w kierunku do celu
Patrz rysunek obok. Stosując się do tej zasady biegniemy pewnie i bez zatrzymań, mając czas na dalsze przemyślenia.

Zajęcie 8.3 Wybór punktu do ataku

Częściowo zagadnienie wyboru punktów do ataku na punkt kontrolny zostało opisane w poprzednich rozdziałach.
Wyboru punktu do ataku na punkt kontrolny praktycznie powiniśmy dokonać podczas wyboru wariantu a to oznacza, że jednym z głównych celów jest punkt ataku na punkt kontrolny. Taki punt powinien być jak najbliżej położony od punktu kontrolnego i łatwy do odszukania w terenie. Oznacza to, że podczas wyboru wariantu w pierwszej kolejności należy wybrać punkt ataku a nastepnie drogę dotarcia do tego punktu.
Jest to tzw. analiza "od tyłu". Jeśli okaże się, że droga dotarcia do wybranego punktu ataku nie jest optymalna, ponieważ czas przebiegu jest wydłużony, wybieramy inny punkt do ataku i podejmując większe ryzyko realizujemy ten wariant.

Zajęcie 8.4 Prędkość biegu w biegu na orientację

W Biegu na Orientację obowiazuje zasada - biegaj z taką prędkością abyś był w stanie odczytać informacje z mapy, określić własne położenie, utrzymać nakazane kierunki oraz dokonać analizy i wybrać optymalny wariant biegu.
Oznacza to, że biegnący zawodnik sam powinien decydować o prędkości biegu i dostosować ją do swoich możliwości, a te określone są przez:
  • stan przygotowania fizycznego (wytrzymałość biegowa, siła biegowa, sprawność ogólna)
  • stopień opanowania techniki
  • zdolność analizowania i wyboru optymalnych wariantów
Praktycznie istnieje ścisły związek pomiędzy tymi czynnikami. Zawodnik słabo przygotowany fizycznie, szybko męczy się i nie jest w stanie dokonać racjonalnej analizy. Jest to zjawisko często obserwowane podczas biegów długodystanoswych.
Odwrotnie, zawodnik słaby technicznie nie potrafiący dokonać racjonalnej analizy często popełnia błędy, nadkłada drogi co prowadzi do fizycznego zmęczenia i zwiększenia ilości popełnionych błędów.
Ponadto o prędkości biegu decydują:
  • przebieżność
  • rzeźba terenu
  • sieć dróg
  • pokrycie
  • itp
Z tego możemy wnioskować, że różne odcinki terenu będziemy pokonywali z różną prędkością.
Wysoką prędkość będziemy utrzymywali w terenie "łatwym" lub podczas biegu w kierunku dużych obiektów (droga, ogrodzenie, itp). W tym przypadku prędkość zawodnika będzie ograniczona przebieżnością terenu.
W pozostałych przypadkach zawodnik sam powinien ograniczyć prędkość do wielkości która pozwoli mu pokonywać teren bez błędów.
Skrajnym przypadkiem sumowania się błędów jest utrata orientacji, którą zawodnik odczytuje jako niezgodność pomiędzy treścią mapy a rzeczywistym terenem. W tym przypadku należy wszelkimi sposobami dążyć do jak najszybszego przywrócenia orientacji.
W tym celu należy;
  • dokonać analizy końcowego odcinka biegu i określić gdzie mogło nastąpić zbłądzenie
  • w miejscu aktualnego znajdowania się zorientować mapę i wracając się w kierunku z którego przybiegliśmy rozpoznawać charakterystyczne przedmioty terenowe
  • porównywać rozpoznane przedmioty trenowe z mapą i ustalić swoje miejsce znajdowania się na mapie
  • określić sposób dotarcia do wcześniej wyznaczonych celów
  • zachowując ostrożność biegniemy w kierunku wyznaczonych celów
Należy pamiętać, że przywracanie utraconej orientacji należy dokonywać bardzo rozważnie, aby nie spowodować jeszcze trudniejszych sytuacji i powielenia błędu.

<- Poprzenia     Następna ->



(c) 2001 ermine